Ökoanbau, ook wel Ökolandbau of biologische landbouw genoemd, is een manier van voedsel telen waarbij de natuur zo min mogelijk wordt belast. Het gaat om landbouw die werkt met natuurlijke kringlopen in plaats van kunstmest of chemische bestrijdingsmiddelen. Wie vraagt „was ist Ökoanbau“, zoekt naar de kern van wat biologische teelt inhoudt en waarom het anders is dan gewone landbouw.
Het basisprincipe: een gesloten kringloop
Het belangrijkste uitgangspunt van Ökoanbau is een zo gesloten mogelijke natuurlijke bedrijfskringloop. Dat betekent dat een boer zoveel mogelijk gebruik maakt van wat het eigen bedrijf al produceert. Dierlijke mest van de eigen veestapel gaat terug naar het land. Gewasresten worden omgezet in compost. Zo weinig mogelijk gaat verloren en zo weinig mogelijk wordt van buiten aangevoerd.
Dit principe staat lijnrecht tegenover de gangbare landbouw, waarbij kunstmest en synthetische middelen van buiten worden ingebracht. Bij Ökoanbau draait alles om samenwerking met de natuur in plaats van het overwinnen ervan.
Wat is er concreet verboden bij Ökoanbau?
Bij biologische teelt gelden strenge regels over wat een boer wel en niet mag gebruiken. De volgende middelen en methodes zijn niet toegestaan:
- Synthetische kunstmest voor het bemesten van de bodem
- Chemisch-synthetische gewasbeschermingsmiddelen zoals pesticiden en herbiciden
- Genetisch gemodificeerde organismen (ggo’s) in zaden of dieren
- Groeibevorderende hormonen bij dieren
- Preventief gebruik van antibiotica bij vee
In plaats daarvan werken biologische boeren met natuurlijke alternatieven. Denk aan groenbemesters die de bodem verrijken, vruchtwisseling om ziektes te voorkomen en natuurlijke vijanden van schadelijke insecten als biologische bestrijding.
Hoe werkt biologische bemesting?
Zonder kunstmest moet de bodem op een andere manier gevoed worden. Ökoanbau-boeren gebruiken daarvoor dierlijke mest, compost en zogenaamde groenbemesters. Groenbemesters zijn planten die speciaal worden geteeld om daarna in de bodem te worden geploegd. Ze voegen stikstof en organische stof toe aan de grond.
Vruchtwisseling speelt ook een grote rol. Door elk jaar een ander gewas op een stuk land te telen, worden ziektes en plagen minder kans gegeven om zich op te bouwen. Tegelijk haalt elk gewas andere stoffen uit de bodem en geeft het andere stoffen terug. Dit houdt de bodem gezond op de lange termijn.
Wat zijn de voordelen voor het milieu?
Ökoanbau is bijzonder zuinig met hulpbronnen. Doordat er geen synthetische pesticiden worden gebruikt, blijven insecten, vogels en andere dieren in de buurt van het land beter beschermd. De biodiversiteit op en rond biologische boerderijen is doorgaans hoger dan bij gangbare landbouw.
Ook de bodemkwaliteit profiteert. Biologisch bewerkte grond bevat meer bodemleven, zoals wormen en micro-organismen, die de bodem luchtig en vruchtbaar houden. En omdat er geen kunstmest afspoelt naar sloten en rivieren, is de waterkwaliteit in de omgeving beter.
Het Umweltbundesamt, het Duitse federale milieuagentschap, omschrijft Ökolandbau uitdrukkelijk als een bijzonder zuinige vorm van landbouw die de omgeving helpt te beschermen.
Hoe wordt Ökoanbau gecontroleerd?
Biologische boeren werken niet op eigen houtje. Ze zijn verplicht zich aan te sluiten bij een erkende controle-instelling. Elk jaar wordt gecontroleerd of ze voldoen aan de Europese regelgeving voor biologische landbouw. Alleen als een boer aan alle eisen voldoet, mogen zijn producten het Europese biologische keurmerk dragen, het groene blad met sterren dat je op verpakkingen ziet.
In Duitsland zijn ook aanvullende keurmerken zoals Demeter, Naturland en Bioland actief. Deze stellen soms strengere eisen dan de wettelijke minimumnorm voor Ökoanbau.
Biologische teelt in de praktijk: waar let je op als consument?
- Zoek naar het Europese biokeurmerk op de verpakking: het groene blad met sterren
- Keurmerken zoals Demeter of Naturland gaan vaak verder dan het wettelijke minimum
- Verse producten zonder verpakking kun je navragen bij de verkoper of de boer zelf
- Biologische producten van dichtbij hebben ook een lagere transportbelasting
- Seizoensgebonden kopen sluit het best aan bij de principes van Ökoanbau
Meer dan alleen geen pesticiden
Ökoanbau is geen simpele verzameling verboden. Het is een complete aanpak waarbij de gezondheid van de bodem, het dierenwelzijn, de biodiversiteit en de kwaliteit van het eindproduct samen worden bekeken. Biologische producten zijn niet alleen gezonder voor het milieu, ze worden ook geteeld met respect voor de dieren en de mensen die eraan werken. Wie begrijpt wat Ökoanbau inhoudt, begrijpt ook waarom het meer is dan een label op een pak groente.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen Ökoanbau en gewone landbouw?
Bij Ökoanbau worden geen synthetische kunstmest of chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt. De teelt werkt met gesloten kringlopen, vruchtwisseling en natuurlijke bemesting. Gewone landbouw maakt veel meer gebruik van kunstmatige middelen om hogere opbrengsten te halen.
Is biologisch voedsel duurder en waarom?
Biologisch geteelde producten kosten vaak meer dan gangbare producten. Dat komt doordat de opbrengst per hectare lager is, de controles extra kosten met zich meebrengen en de teelt arbeidsintensiever is. Boeren die aan Ökoanbau doen, moeten meer handwerk verrichten omdat ze geen snelwerkende kunstmiddelen mogen gebruiken.
Mag een biologische boer helemaal geen pesticiden gebruiken?
Chemisch-synthetische pesticiden zijn bij Ökoanbau verboden. Maar er zijn een beperkt aantal natuurlijke middelen die wel zijn toegestaan, zoals bepaalde plantaardige extracten of koperhoudende middelen. Dit wordt streng gereguleerd en gecontroleerd door erkende instanties.
Wat betekent het Europese biokeurmerk precies?
Het Europese biokeurmerk, het groene blad met sterren, geeft aan dat een product voldoet aan de Europese verordening voor biologische landbouw. Dat betekent onder andere dat minstens 95 procent van de landbouwkundige ingrediënten biologisch is geteeld en dat de producent jaarlijks wordt gecontroleerd.
